Hadithi

Hadithi ni masimulizi ya kubuni au ya kweli yanayosimuliwa ili kuburudisha,kufundisha au kuonya jamii.Hadithi hutumia wahusika kama binadamu,wanyama au viumbe wa kufikiria.

Hadithi husaidia wanafunzi:

• Kujifunza maadili
• Kuimarisha lugha
• kukuza ubunifu na fikra

Aina za Hadithi

Kuna aina mbalimbali za hadithi katika fasihi simulizi ambazo tunasoma katika Junior School.Baadhi ya aina hizo ni:

• Mighani
• Hekaya
• Hurafa
• Visasili

Kila aina ya hadithi ina sifa na umuhimu wake katika jamii.

Hurafa

Hurafa ni aina ya hadithi ambayo mara nyingi hutumia wanyama au viumbe wa kubuni kama wahusika wakuu.Husimuliwa hususani watoto.

Hurafa huwa na:

• Maudhui ya kufurahisha
• Mafunzo ya maadili
• Mwisho unaotoa mafunzo

Sungura na Kobe

Hapo zamani za kale, kulikuwa na Sungura ambaye alikuwa akijisifu sana kwa kasi yake.Kila siku alimdhihaki Kobe, akimwambia kuwa alikuwa mlegevu na hafai kushindana na yeyote.

Siku moja , Kobe alimchokoza Sungura kwa kumwambia,

“Usivune sana,hata polepole inaweza kushinda.”

Wakaamua kufanya mashindano ya mbio.Sungura alianza mbio kwa kasi kubwa sana na akamuacha kobe mbali.Akiwa njiani, sungura aliona ameshinda tayari, akaamua kupumzika chini ya mti na kulala.

Kobe aliendelea kutembea taratibu bila kusimama.Alipofika mwisho wa mbio,Sungura bado alikuwa amelala.Kobe akashinda mashindano hayo.Sungura aliamka akiwa ameshindwa na akajifunza somo muhimu..

Hadithi yangu imeishia hapo.

Sifa za Hurafa

• Wahusika wake mara nyingi ni wanyama
• Hutumia lugha rahisi
• Huwa na fomula maalum ya kuanzia
• huwa na fomula maalum ya kumalizia
• Huwa na funzo mwishoni

Umuhimu wa Hurafa

• Huburudisha wasikilizaji
• Hufundisha maadili mema
• Hukuza fikra na ubunifu wa wanafunzi
• huifadhi tamaduni za jamii

Mighani

Mighani ni hadithi za kishujaa.Hadithi hizi humhusu shujaa anayejitokeza kulinda jamii,kupigana na maadui au kufanya vitendo vya ujasirri wahali ya juu ila anasalitiwa na mtu wake wa karibu.

Mighani hutumiwa:

• Kukuza uzalendo na ujasiri
• Kufundisha maadili ya jamii
• Kuhifadhi historia na utamamaduni

Shujaa Liyongo

Zamani za kale, aliishi shujaa mmoja aliyejulikana kam aLuanda Magere. Alikuwa suhujaa mwenye nguvu nyingi na mwili uliokuwa mgumu kama jiwe. Hakuna silaha iliyoweza kumdhuru.

Luanda Magere aliilinda jamii yake dhidi ya maadui. Kila adui aliyemshambulia alishindwa kwa urahisi. Kwa sababu ya nguvu zake, Watu walimheshimu na kumuogopa kwa wakati mmoja.

Hata hivyo, siri ya nguvu za Luanda Magere haikuwa mwilini mwake wote. Alikuwa na sehemu moja tu dhaifu, kivuli chake. Maadui zake waligundua siri hiyo kupitia kwa mke wake na kupanga njama.

Siku moja, adui zake walimshambulia wakati wa jua kali. Walilenga kivuli chake, na hapo ndipo nguvu zake zilipomwacha. Luanda Magere akaanguka na akafa.

jamii yake ilimkumbuka kama shujaa mkubwa, lakini kifo chake kilionyesha kuwa hata mashujaa wana udhaifu.

Sifa za Mighani

• Huwa ni hadithi za kishujaa
• Shujaa husalitiwa na mtu wake wa karibu
• Hueleza zaidi maughui ya uzalendo
• Huwa na migogoro kama vita auchangamoto

Umuhimu wa Mighani

• Huburudisha wasikilizaji
• Huelimisha kwa kutolea mafunzo
• Hukuza utambulisho wa jamii

Hekaya

Hekaya ni aina ya hadithi katika fasihi simulizi ambazo humhusu mhusika mmoja mwenye ujanja mwingi. Mhusika huyu hutumia akili na ujanja wake kujinufaisha au kuwashinda wengine.

Katika hekaya, mhusika mkuu mara nyingi huwa:

• Mjanja kuliko wengine
• Mwerevu na mwenye hila
• Hutumia akili badala ya nguvu

Abunuwasi na Karai

Siku moja,Abunuwasi alimwendea jirani yake akaomba amkopeshe karai ampe punda wake maji.Jirani alimpa bila kisita.Baada ya siku chache,Abunuwasi alirudisha karai hiyo akiwa ameongeza karai ndogo ndani yake.

Jirani alishangaa na kumuuliza kwa nini.Abumuwasi akamwambia,

”Karai yako imezaa.”

Jirani akafurahi sana na akapokea zote mbili.

Baadaye, Abunuwasi akaomba tena kukopa karai ile ile.Jirani, kwa matumaini ya faida nyingine akamkopesha.Safari hii,siku zilipita lakini Abunuwasi hakurudisha karai.

Jirani alipokwenda kuuliza, alimkuta Abunuwasi akiwa na huzuni kubwa. Abunuwasi akamwambia,

”Pole sana, karai yako ilifariki na nikaizika.”

Jirani alishangaa na kusema karai haiwezi kufa.Abunuwasi akamjibu,

”Kama karai inaweza kuzaa, basi inaweza pia kufa.”

Sifa za Hekaya

• Mhusika mmoja hutumia ujanja wake kujinufaisha
• Huwa na mhusika mmoja anayedhulumiwa
• Hutumia lugha nyepesi

Umuhimu wa Hekaya

• Hufundisha dhidi ya udanganyifu na tamaa
• Huburudisha wasikilizaji
• Hufundisha dhidi ya matumizi ya akili

Visasili

Visasili ni hadithi katika fasihi simulizi ambazo hueleza asili au chanzo cha jambo fulani katika jamii.Hadithi hizi hufafanua kwa nini kitu fulani kipo au kwa nini hali fulani hutokea.

Kwa mfano, visasili vinaweza kueleza:

• Chanzo cha mlima au mto
• Kwa nini wanyama fulani wana tabia maalum
• Asili ya desturi au imani fulani

Sungura na Kobe

Zamani sana, Sungura na Kobe walikuwa marafiki. Siku moja waligombania maji ya mto. Siku moja waligombania maji ya mto. Katika ugomvi huo, maji yakamwagika kila mahali na kuunda mito midogo mingi. Ndiyo maana hadi leo kuna mito mingi inayotiririka kutoka sehemu moja.

Sifa za Visasili

• Hueleza chanzo cha jambo
• Huwa na wahusika wa ajabu au wa kawaida k.v watu,wanyama au mizimu
• Huambatana na imani za jamii husika

Umuhimu wa Visasili

• Huburudisha na kufundisha
• Hutoe maelezo ya mambo yasiyoeleweka kwa urahisi
• Huhifadhi utamaduni na imani za jamii

Nyimbo

Nyimbo ni tungo za kisanaa zenye mahadhi ya kupanda na kushuka kwa sauti ambazo huimbwa.Huwa na mpangilio maalum wa maneno na sauti.

Aina za Nyimbo

Kuna aina nyingi za nyimbo.

• Bembelezi
• Nyimbo za Kazi
• Nyimbo za Dini
• Nyimbo za watoto

Bembelezi

Bembelezi ni nyimbo zinazoimbwa kwa watoto wadogo ili kuwabembeleza au kuwalaza.

Mfano

Sifa za Bembelezi

• Huimbwa kwa sauti ya upole
• Kuna urudiaji wa maneno au vifungu
• Huimbiwa watoto ili kuwaliwaza
• Huwa na maneno rahisi

Umuhimu wa Bembelezi

• Humtuliza mtoto
• Huonyesha upendo wa mzazi kwa mtoto
• Hukuza lugha kwa watoto

Nyimbo za Kazi

Hizi ni nyimbo zinazoimbwa wakati wa kufanya kazi kama kulima,kuvuna,kuvua na kujenga.

Sifa za Nyimbo za Kazi

• Huongeza ari ya kufanya kazi
• Huimbwa kwa pamoja
• Huwa na mdundo wa kuhamasisha

Umuhimu wa Nyimbo za Kazi

• Huleta mshikamano
• huondoa uchovu
• huongeza kasi ya kazi

Nyimbo za Dini

Hizi ni nyimbo zinazoimbwa katika shughuli za kidini kama ibada au sherehe za kiimani.

Mfano